سیستم ترمز خودرو یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های ایمنی هر وسیله نقلیه است که سلامت آن مستقیماً با جان سرنشینان در ارتباط است. اغلب رانندگان هنگام سرویس‌های دوره‌ای، توجه ویژه‌ای به تعویض روغن موتور، فیلترها و بررسی لنت ترمز دارند؛ اما مایعی بسیار حیاتی وجود دارد که معمولاً تا زمان بروز مشکل جدی فراموش می‌شود؛ روغن ترمز!
مایع ترمز یک سیال هیدرولیکی غیرقابل تراکم است که وظیفه انتقال نیروی فشار پای راننده از پدال به کالیپر، دیسک و لنت ترمز را بر عهده دارد. اگر این سیال کیفیت خود را از دست بدهد یا آلوده شود، حتی با وجود لنت‌های کاملاً نو و سالم، ترمزگیری خودرو با اختلال مواجه خواهد شد. اما سوال اصلی این است که چه زمانی باید نسبت به تعویض این مایع حیاتی اقدام کنیم؟ در ادامه، به بررسی جامع بازه‌های زمانی تعویض روغن ترمز، علائم فاسد شدن آن و خطرات نادیده گرفتن این سرویس مهم می‌پردازیم؛ پس با ما همراه باشید.
چرا روغن ترمز با گذشت زمان فاسد می شود؟
برخلاف تصور برخی رانندگان، روغن ترمز در یک مدار کاملاً بسته و ایزوله باقی نمی‌ماند. بزرگ‌ترین دشمن روغن ترمز، رطوبت است. اکثر روغن‌های ترمز استاندارد پایه گلیکولی خاصیت هیگروسکوپیک یا رطوبت‌گیری بسیار بالایی دارند. این سیال، رطوبت موجود در هوا را از طریق منافذ میکروسکوپی شیلنگ‌های لاستیکی، درپوش مخزن و واشرهای سیستم ترمز به مرور زمان جذب می‌کند.
جذب رطوبت توسط مایع ترمز دو آسیب بسیار بزرگ به همراه دارد؛ آسیب اول، کاهش نقطه جوش است. روغن ترمز به‌گونه‌ای طراحی شده که در برابرحرارت بسیار بالای ناشی از اصطکاک لنت و دیسک مقاومت کند. وقتی آب وارد مایع ترمز می‌شود، نقطه جوش آن به شدت کاهش پیدا می‌کند. در ترمزگیری‌های شدید یا در شیب‌ها، آب موجود در روغن به جوش آمده و حباب‌های بخار ایجاد می‌کند. از آنجا که بخار بر خلاف مایع قابل تراکم است، فشار دادن پدال ترمز به جای فشار بر لنت‌ها، صرف متراکم کردن حباب‌های هوا می‌شود و ترمز به اصطلاح خالی می‌کند.
آسیب دوم، کاهش خاصیت روان‌کاری و ایجاد خوردگی است. مایع ترمز علاوه بر انتقال نیرو، وظیفه روغن‌کاری قطعات متحرک داخلی مثل سیلندرها و پمپ ترمز را دارد. وجود رطوبت باعث زنگ‌زدگی و خوردگی قطعات فلزی داخلی سیستم ترمز شده و هزینه‌های سنگینی روی دست مالک خودرو می‌گذارد.
بهترین زمان و کیلومتر تعویض روغن ترمز
برای استاندارد خرید روغن ترمز و تعویض آن، دو ملاک کلی وجود دارد؛ زمان و میزان کارکرد. از آنجا که جذب رطوبت حتماً رخ می‌دهد، حتی اگر خودرو اکثر اوقات در پارکینگ پارک باشد، زمان‌بندی سالانه اهمیت بسیار بالاتری نسبت به کیلومتر کارکرد دارد. اکثر خودروسازان و کارشناسان فنی توصیه می‌کنند روغن ترمز حداقل هر ۲ سال یک‌بار به صورت کامل تعویض شود. در مناطق با رطوبت بالای هوا، این زمان باید به هر ۱ تا ۱.۵ سال کاهش پیدا کند.
از نظر مسافتی، بازه استاندارد جهت تعویض مایع ترمز بین ۴۰,۰۰۰ تا ۵۰,۰۰۰ کیلومتر متغیر است. لازم به ذکر است هنگام مراجعه برای سرویس‌های دوره‌ای، کارشناسان می‌توانند با استفاده از دستگاه‌های کوچک تست‌کننده روغن ترمز، میزان درصد رطوبت و نقطه جوش مایع را اندازه‌گیری کنند. اگر درصد رطوبت موجود در مایع از ۳ درصد فراتر رود، تعویض فوری آن کاملاً الزامی است.
برای خرید تجهیزات و قطعات اصلی سیستم ترمز، بررسی انواع استانداردهای DOT و اطلاع از قیمت‌ها، می‌توانید به وب‌سایت و فروشگاه تخصصی لنت ترمز و دیسک ترمز آفاق لنت مراجعه کنید.
مهم‌ترین علائم و نشانه های نیاز به تعویض مایع ترمز
گاهی اوقات بدون توجه به کیلومتر یا زمان، خودرو سیگنال‌هایی صادر می‌کند که نشان‌دهنده فاسد شدن یا کاهش کیفیت روغن ترمز است. با مشاهده هر یک از علائم زیر باید سریعاً سیستم ترمز خودرو توسط متخصص بررسی شود.
اسفنجی یا نرم شدن پدال ترمز
اگر هنگام فشردن پدال ترمز احساس می‌کنید پدال بیش از حد پایین می‌رود، شل است یا حالتی حالت اسفنجی و کشسانی دارد، اصلی‌ترین علت آن وجود حباب‌های هوا و رطوبت در داخل مایع ترمز است.
تغییر رنگ و کدر شدن روغن
روغن ترمز نو و تازه معمولاً شفاف، بی‌رنگ یا متمایل به زرد سبک است. با گذشت زمان و جذب آلودگی‌ها، ذرات لاستیکی و رطوبت، رنگ آن کدر، قهوه‌ای تیره یا حتی سیاه می‌شود. مشاهده چنین تغییری در مخزن روغن ترمز، زنگ خطری برای تعویض آن است.
روشن شدن چراغ هشدار ترمز
روشن شدن چراغ ترمز دستی یا چراغ ABS در صفحه کیلومترشمار می‌تواند ناشی از افت سطح مایع ترمز به دلیل تسریع در خوردگی، نشتی یا فرسایش شدید لنت باشد.
بوی سوختگی پس از ترمزگیری های شدید
اگر پس از شیب‌پیما یا ترمزگیری‌های پی‌درپی بوی سوختگی تند احساس کردید، می‌تواند به معنی داغ شدن بیش از حد روغن ترمز و رسیدن آن به نقطه جوش باشد.
انواع روغن ترمز و نحوه انتخاب گزینه مناسب
انتخاب صحیح نوع مایع ترمز نقش مستقیمی در عملکرد سیستم ترمزگیری خودرو دارد. روغن‌های ترمز بر اساس استاندارد دپارتمان حمل‌ونقل آمریکا با شاخص DOT دسته‌بندی می‌شوند.
- DOT 3 (معمولاً زرد رنگ): دارای پایه گلیکولی با نقطه جوش خشك حدود ۲۰۵ درجه سانتی‌گراد. بیشتر در خودروهای قدیمی‌تر و سبک به کار می‌رود.
- DOT 4 (معمولاً آبی یا شفاف): دارای نقطه جوش بالاتر یعنی حدود ۲۳۰ درجه سانتی‌گراد است و برای اکثر خودروهای مدرن و امروزی که سیستم‌های ABS و EBD دارند استفاده می‌شود.
- DOT 5.1 (معمولاً شفاف یا بنفش): پایه گلیکولی با نقطه جوش بسیار بالا (حدود ۲۶۰ درجه) مناسب برای خودروهای مسابقه‌ای، سنگین و شرایط رانندگی سخت.
- DOT 5 (پایه سیلیکونی): این نوع روغن به هیچ عنوان رطوبت جذب نمی‌کند و رنگ بنفش دارد؛ اما با سیستم‌های ABS سازگار نیست و هرگز نباید با سایر روغن‌ها ترکیب شود.
همواره باید از همان نوع روغن ترمزی که دفترچه راهنمای خودرو پیشنهاد داده استفاده کنید. هرگز روغن‌های ترمز با پایه‌های متفاوت را با یکدیگر مخلوط نکنید، زیرا فرمولاسیون شیمیایی متفاوت آن‌ها باعث واکنش و آسیب به واشرها و بوستر ترمز می‌شود.
کلام آخر
روغن ترمز یک سیال مصرفی اما بسیار حیاتی است که سلامت سیستم ترمز خودرو به عملکرد صحیح آن گره خورده است. نادیده گرفتن زمان تعویض این سیال به دلیل خاصیت رطوبت‌پذیری آن، می‌تواند منجر به داغ کردن ترمز، خالی شدن پدال زیر پا، کاهش شدید قدرت ترمزگیری و ایجاد خسارات مالی و جانی جبران‌ناپذیر شود. توصیه می‌شود حداکثر هر ۲ سال یک‌بار یا با طی مسافت ۴۰ هزار کیلومتر، مایع ترمز خودروی خود را به طور کامل تعویض و سیستم ترمز را هواگیری کنید.
همچنین به یاد داشته باشید که سلامت لنت‌ها و دیسک ترمز در کنار کیفیت روغن ترمز، مکمل یکدیگر در توقف ایمن خودرو هستند. مجموعه تخصصی آفاق لنت با ارائه انواع قطعات سیستم ترمز، لنت، دیسک و مایعات ترمز استاندارد از برترین برندها، مرجعی مطمئن برای تامین قطعات ایمنی خودروی شما است.