دولت چهاردهم در لایحه بودجه 1405 که بهتازگی بهدست مجلس رسیده، اقدام به حذف «مالیات بر خودروهای گرانقیمت» از فهرست درآمدهای مالیاتی خود کردهاست.
حذف مالیات لوکسها در لایحه ۱۴۰۵ بهرغم پیشبینی مالیاتی این خودروها در سال۱۴۰۴ به چهارهزار میلیاردتومان، در نگاه نخست شاید یک تغییر جزئی در جداول درآمدی دولت بهنظر برسد، اما در واقع حامل یک پیام مهم درباره شکست سیاستگذاری مالیاتی در بازار خودرو و اعتراف ضمنی دولت به ناکارآمدی یکی از پرحاشیهترین پایههای مالیاتی سالهای اخیر است. پایهای که حدود پنج سالپیش با هدف «اخذ مالیات از ثروت» و «کاهش شکاف طبقاتی» وارد بودجهشد، اما در عمل نهتنها به درآمد پایدار برای دولت تبدیل نشد، بلکه به دلیل بیثباتی اقتصاد کلان، نوسانات شدید نرخ ارز و تورم، به یکی از مبهمترین و غیرقابلتحققترین ردیفهای مالیاتی بدل شد؛ تاجاییکه اکنون دولت ترجیح داده صورتمساله را بهکلی از لایحه بودجه حذفکند.
مالیات بر خودروهای لوکس از همان ابتدا با یک چالش مفهومی جدی روبهرو بود؛ تعریف «لوکس» در اقتصادی که قیمت داراییها نه بر اساس کیفیت، تکنولوژی یا سطح مصرف، بلکه بر پایه جهشهای ارزی و تورمی تعیین میشود. خودرویی که در یک مقطع زمانی در رده خودروهای میانقیمت قرار داشت، ممکن است ظرف چند ماه بدون تغییر واقعی در ارزش مصرفی صرفا به دلیل افزایش نرخ ارز، بهعنوان خودروی لوکس شناخته شود. نتیجه این وضعیت، گسترش دامنه مشمولان مالیات بدون وجود توان پرداخت متناسب و در نهایت، ناتوانی دولت در وصول درآمد پیشبینیشده است.
آمارهای غیررسمی و گزارشهای نظارتی نیز در سالهای گذشته نشان میداد که تحقق درآمدی این ردیف مالیاتی فاصلهای معنادار با ارقام درجشده در بودجه دارد. از سوی دیگر، تداوم درج این مالیات در بخش درآمدهای بودجه، عملا به یکی از مصادیق «درآمدهای اسمی و غیرقابلوصول» تبدیل شدهبود؛ درآمدهایی که نهتنها به بهبود تراز مالی دولت کمک نمیکرد، بلکه خود عاملی برای تشدید کسریبودجه پنهان بودند. در چنین شرایطی، حذف مالیات بر خودروهای لوکس از لایحه بودجه۱۴۰۵ را میتوان در چارچوب تلاش دولت برای واقعیسازی منابع، کاهش ارقام غیرقابلتحقق و انضباط بخشی به ساختار بودجهتحلیل کرد؛ رویکردی که در سایر بخشهای لایحه نیز نشانههایی از آن دیده میشود. همزمان، حذف این پایه مالیاتی را باید در بستر تحولات بازار خودرو نیز بررسی کرد.
بازاری که طی سالهای اخیر با ترکیبی از سیاستهای قیمتگذاری دستوری، محدودیت واردات، کاهش قدرت خرید خانوار و جهشهای مکرر قیمتی مواجه بوده و عملا ظرفیت تحمل بار مالیاتی جدید را ندارد. اعمال یا حتی تهدید به اعمال مالیات بر خودروهایی که بخش بزرگی از آنها دیگر «کالای لوکس» بهمعنای واقعی نیستند، میتوانست به بیثباتی بیشتر بازار، افزایش انگیزههای فرار مالیاتی و تشدید رفتارهای غیرشفاف منجر شود. از اینمنظر، حذف مالیات بر خودروهای لوکس نه بهمعنای عقبنشینی دولت از سیاست اخذ مالیات از دارایی، بلکه نشانهای از بنبست یک سیاست ناکارآمد در شرایط اقتصاد بیثبات ایران است؛ سیاستی که پیش از آنکه به ابزار عدالت مالیاتی تبدیل شود، قربانی تورم مزمن و نوسانهای ساختاری اقتصاد شد.
وضعیت مالیاتستانی از خودروهای لوکس
آنچه مشخص است در بسیاری از کشورها، مالیات بر خودروهای لوکس بر اساس میزان ارزش بازار (قیمت روز)، حجم موتور یا سطح آلایندگی تعیین میشود اما در ایران ملاک، ارزش اسمی خودروست، بنابراین رویه ایران با الگوی جهانی مالیاتستانی فاصله دارد؛ زیرا ارزش اسمی در ایران تحتتاثیر شدید تورم است و نمیتواند منعکسکننده ثروت واقعی یا مصرف لوکس باشد، بنابراین اگر به وضعیت اخذ مالیات از خودروهای لوکس در ایران طی سالهای 1400 تا 1403 نگاهی شود، نشاندهنده نوساناتی قابلتوجه در تعداد مشمولان، مبلغ تعیینشده و میزان درآمد محققشدهاست که حکایت از فاصله معناداری با اهداف پیشبینیشده در لوایح بودجه دارد.
در سال۱۴۰۰، با وجود 370هزار و 237 دستگاه خودرو و 177هزار و 598 مالک مشمول، مبلغ کل مالیات تعیینشده 19هزار و 983 میلیاردتومان بود که 15هزار و 630میلیاردتومان از آن بهعنوان مالیات پرداخت شد. این روند با 16هزار و 103مورد اعتراض همراه بود که مبلغ کل اعتراضات به سههزار و 334میلیاردتومان میرسید.
سال۱۴۰۱ شاهد افزایش چشمگیر در تعداد خودروها و مالکان مشمول بودیم. با 245هزار و 688خودرو و 234هزار و 51 مالک مشمول، مبلغ کل تعیینشده به 21هزار و 391میلیاردتومان افزایشیافت و 15هزار و 413میلیاردتومان وصول شد. این سال با ثبت 11هزار و 240 مورد اعتراض و مبلغ دوهزار و 26میلیاردتومان همراه بود.
در سال۱۴۰۲، تعداد خودروهای مشمول کاهشیافت اما مبلغ کل تعیینشده رکورد زد و به 28هزار و 244میلیاردتومان رسیدکه 17هزار و 361میلیاردتومان آن پرداخت شد. این میزان وصولی، بالاترین رقم درمیان چهار سالمورد بررسی است. تعداد اعتراضات 11هزار و 949 مورد به مبلغ سههزار و 635میلیاردتومان بودهاست.
سال ۱۴۰۳ با 212هزار و 205 خودرو و 196هزار و 630مالک مشمول، بیشترین مبلغ کل تعیینشده مالیات را به میزان 33هزار و 418میلیاردتومان به خود اختصاص داد، با اینحال میزان وصولی در این سال بهشدت افت کرد و تنها چهارهزار و 936میلیاردتومان از آن پرداخت شد. تعداد اعتراضات 9هزار و 726 مورد ثبت شدهاست.
جمع کل مالیاتستانی از خودروهای لوکس در دوره چهارساله نشان میدهد؛ در مجموع 993هزار و 413خودرو مشمول این مالیات بودهاند و مبلغ کل مالیات تعیینشده 103هزار و 38میلیاردتومان برآورد شدهاست.
از این مبلغ، 53هزار و 342میلیاردتومان وصولشده و 10هزار و 774میلیاردتومان نیز مورد اعتراض قرار گرفتهاست. همچنین درحالیکه در قانون بودجهسال1403 خودروهای لوکسی که ارزش آنها بیشتر از 3.5میلیاردتومان بود، مشمول یکدرصد مالیات میشدند، در بودجهسالجاری خودروهای بالای پنجمیلیاردتومان در این تور مالیاتی تعریف شدهاند.
چرا مالیات بر خودروهای لوکس حذف شد؟
در ادامه این دو پرسش که؛ حذف مالیات خودروهای لوکس با چه هدفی از سوی دولت در لایحه بودجه سالآینده گنجانده شده و آیا نگرانی مطرحشده مبنیبر تاثیر اخذ مالیات بر بیثباتی بازار خودرو بجاست یا خیر را با نایبرئیس کمیسیون اقتصادی مجلس و کارشناس مسائل بودجه درمیان گذاشتیم.
جعفر قادری، نایبرئیس کمیسیون اقتصادی مجلس درباره حذف مالیات بر خودروهای لوکس در لایحه بودجه1405، به «دنیایاقتصاد» گفت: «در شرایط اقتصادی که کشور با تورم مزمن و لزوم تقویت پایههای درآمدی غیرتورمی دستوپنجه نرم میکند، نگاه دولت به درآمدهای مالیاتی باید بر تقویت پایههایی متمرکز شود که کمترین اثر منفی را بر تولید و سرمایهگذاری داشتهباشند.» وی افزود: «بنابراین مالیات بر ثروت و داراییهای غیرمولد، مانند خودروهای گرانقیمت، بهعنوان یک ابزار کارآمد مالیاتی از منظر اجتماعی مطرح میشود.» این عضو کمیسیون اقتصادی مجلس با اشاره به اینکه اندازهگیری و اجرای مالیات بر برخی از داراییها پیچیده است، در اینباره ادامهداد: «خودروهای لوکس به دلیل ارزش مشخص و امکان پایش آسان، بستری فراهم میکنند که حذف مالیات بر آنها، آنهم در شرایط نیاز دولت به منابع، پرسشبرانگیز است.»
قادری اضافه کرد: «دولت باید بهجای حذف صورت مساله از طریق حذف کامل این پایه مالیاتی، تمرکز خود را بر رفع ایرادات اجرایی و اشکالات فنی در فرآیند اخذ آن قرار دهد.»
منبع: ایران جیب