پلاک به نام شما، جرم هم به نام شما
یکی از پرتکرارترین معضلات حقوقی در معاملات خودرو، بیتوجهی طرفین به فرآیند «فک پلاک» است. در ظاهر، فروش خودرو اقدامی ساده و روزمره به نظر میرسد، اما از دیدگاه حقوقی و کیفری، نادیده گرفتن جزئیات مربوط به فک پلاک میتواند تبعات سنگینی برای فروشنده در پی داشته باشد.
پلاک همچنان به نام فروشنده باقی میماند
در عرف معاملات خودرویی، معمولاً فروشنده پس از تنظیم مبایعهنامه یا قولنامه، وکالتی به خریدار میدهد تا در مهلتی معین (معمولاً ده روز) نسبت به فک پلاک اقدام کند. با این حال، در بسیاری از موارد خریدار نهتنها برای این کار اقدامی انجام نمیدهد، بلکه با همان خودرو مرتکب تخلفات متعدد رانندگی یا حتی جرائم کیفری میشود.
از آنجا که پلاک همچنان به نام فروشنده ثبت شده است، تمامی تخلفات از جمله عبور از چراغ قرمز، سرعت غیرمجاز یا حتی جرائم سنگینتر در سوابق فروشنده درج میشود و او باید بیگناهی خود را در مراجع قضایی اثبات کند.
ماهیت حقوقی فک پلاک
از منظر حقوقی، فک پلاک به معنای جداسازی پلاک مالک قبلی از خودرو و نصب پلاک جدید برای مالک تازه است. در واقع، فک پلاک بخشی از فرآیند رسمی انتقال مالکیت محسوب میشود و تا زمانی که پلاک به نام خریدار جدید صادر نشده باشد، تمامی تعهدات قانونی بر عهده دارنده قبلی یعنی فروشنده خواهد بود.
هرچند در بسیاری از قولنامهها ذکر میشود که «مسئولیت خودرو از تاریخ تحویل بر عهده خریدار است»، اما این شرط عرفی از دید قانون فروشنده را از مسئولیت مبرا نمیکند؛ زیرا مراجع انتظامی و قضایی، دارنده قانونی وسیله نقلیه را فردی میدانند که پلاک به نام او ثبت شده است.
مستند قانونی
طبق ماده ۷۲۰ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات)، «هر کس از وسیله نقلیهای استفاده کند که پلاک آن متعلق به شخص دیگری است، در صورتی که با علم و عمد و بدون رضایت مالک از آن استفاده کند، به مجازات حبس محکوم میشود.»
بنابراین، استفاده از خودرویی با پلاک متعلق به دیگری بدون رضایت او، نهتنها تخلف انتظامی بلکه جرم کیفری محسوب میشود. اهمیت این موضوع زمانی دوچندان میشود که خودروی بدون فک پلاک در جرائم سنگینی مانند آدمربایی، سرقت یا قتل به کار گرفته شود. در چنین شرایطی، فروشنده باید ابتدا بیگناهی خود را اثبات کند و حتی ممکن است تا مدتها به عنوان مظنون در پرونده باقی بماند.
مسئولیت مدنی و کیفری فروشنده
در چنین مواردی، فروشنده دارای مسئولیت مدنی نسبت به خسارات وارده و همچنین مسئولیت کیفری تبعی است. به بیان دیگر، تا زمانی که فک پلاک به صورت رسمی انجام نشود، قانون فروشنده را مالک و دارنده وسیله نقلیه میداند.
در صورت بروز جرم یا تخلف، فروشنده موظف است با ارائه مدارک مانند مبایعهنامه، وکالتنامه فک پلاک و شهادت شهود، بیتقصیری خود را اثبات کند. در برخی موارد نیز ممکن است ناچار شود علیه خریدار شکایت کیفری تنظیم کند.
راهکار حقوقی و عملی برای پیشگیری
برای جلوگیری از بروز چنین مشکلاتی، بهترین اقدام آن است که تحویل خودرو منوط به انجام فک پلاک در مراکز تعویض پلاک شود. به عبارت دیگر، عقد قولنامه و پرداخت بیعانه میتواند در دفتر انجام شود، اما خودرو نباید پیش از فک پلاک تحویل گردد.
در مراکز تعویض پلاک، پس از انجام مراحل کارشناسی و احراز اصالت خودرو، همزمان با فک پلاک، چک رمزدار یا وجه نقد به فروشنده تحویل داده میشود و در همان محل، سوئیچ خودرو به خریدار واگذار میگردد.
پرسش متداول
سؤال: اگر در قولنامه قید شده باشد که مسئولیت خودرو از تاریخ معامله بر عهده خریدار است، آیا باز هم فروشنده مسئول خواهد بود؟
پاسخ: بله. این شرط صرفاً توافق خصوصی بین طرفین محسوب میشود و در مراجع رسمی اعتبار کافی ندارد. اثبات اینکه خودرو در زمان وقوع تخلف در اختیار خریدار بوده است، ممکن است ماهها یا حتی سالها به طول انجامد.
نتیجهگیری
فرآیند فک پلاک بخشی اساسی از تشریفات انتقال مالکیت خودرو است و بیتوجهی به آن میتواند خسارات مالی و کیفری سنگینی برای فروشنده به همراه داشته باشد. از این رو، فروشندگان خودرو باید تا زمان انجام کامل فک پلاک از تحویل خودرو خودداری کرده و تمامی مراحل تسویهحساب را در محل مرکز تعویض پلاک انجام دهند. در معاملات خودرویی، بیاحتیاطی در فک پلاک میتواند مسیر ساده معامله را به جادهای پر از مسئولیت کیفری تبدیل کند.
دکتر علی روشنقیاس
وکیل پایه یک دادگستری
منبع: ایران جیب