شوک بزرگ در پروندههای تصادف؛ از فرار راننده مقصر تا پرداخت دیه بدون بیمه!
تصادفات رانندگی هر سال بخش قابل توجهی از پروندههای مراجع انتظامی، شرکتهای بیمه و دستگاه قضایی را به خود اختصاص میدهند. با این حال بسیاری از شهروندان هنگام وقوع حادثه با پرسشهای متعددی روبهرو میشوند؛ پرسشهایی مانند اینکه اگر راننده مقصر بیمه شخص ثالث نداشته باشد، دیه چگونه پرداخت میشود؟ در صورت فرار راننده مقصر چه اتفاقی میافتد؟ و رسیدگی به پروندههای دارای فوت و جرح همزمان در کدام مرجع انجام میشود؟
بر اساس گزارش تسنیم، یکی از موضوعاتی که گاهی برای شهروندان ابهام ایجاد میکند، حوادثی است که در ظاهر مشابه تصادفات رانندگی هستند اما از نظر قانونی در چارچوب مقررات تصادفات وسایل نقلیه موتوری قرار نمیگیرند. برای مثال، در حادثه برخورد دوچرخه با عابر پیاده، رسیدگی به پرونده در صلاحیت دادسرا و دادگاه کیفری قرار دارد. همچنین اگر راننده یا عامل حادثه متواری شود و شرایط قانونی لازم وجود داشته باشد، امکان پرداخت دیه از بیتالمال نیز پیشبینی شده است.
در برخی از حوادث رانندگی نیز راننده مقصر در مرجع انتظامی حاضر نمیشود یا نسبت به کروکی و نظریه کارشناسی واکنشی نشان نمیدهد. با این وجود، روند جبران خسارت متوقف نخواهد شد و فرد زیاندیده همچنان میتواند برای دریافت خسارت از طریق شرکت بیمه یا صندوق تأمین خسارتهای بدنی اقدام کند. در مواردی که دسترسی به راننده مقصر امکانپذیر نباشد و ابلاغ اوراق قضایی نیز انجام نشود، پرونده با گزارش ضابطان قضایی و شکایت شاکی برای تعیین تکلیف به مرجع قضایی ارسال خواهد شد.
یکی دیگر از موضوعات مهم در پروندههای تصادف، نداشتن بیمه شخص ثالث توسط راننده مقصر است. با این حال، قانون برای چنین شرایطی نیز راهکار مشخصی در نظر گرفته است و نبود بیمه به معنای محروم شدن زیاندیده از دریافت خسارت نیست. در این موارد، زیاندیده به صندوق تأمین خسارتهای بدنی معرفی میشود تا خسارت و دیه از محل منابع این صندوق پرداخت شود.
همچنین در حوادثی که راننده در حالت مستی یا بدون گواهینامه موجب وقوع تصادف شود، میان جنبه خصوصی و عمومی جرم تفاوت وجود دارد. دیه و خسارتهای واردشده به زیاندیده مطابق مقررات قانونی پرداخت میشود، اما تخلف رانندگی در حالت مستی یا بدون داشتن گواهینامه به عنوان جنبه عمومی جرم، در صلاحیت مراجع قضایی قرار گرفته و به صورت جداگانه مورد رسیدگی قرار میگیرد.
در تصادفاتی که همزمان منجر به فوت و جرح افراد میشوند نیز روند رسیدگی به دو بخش تقسیم میشود. بخش مربوط به فوت افراد در قالب پرونده قتل غیرعمد بررسی میشود و بخش مرتبط با صدمات بدنی غیرعمدی نیز مطابق فرآیندهای قانونی مربوط به این دسته از جرایم مورد رسیدگی قرار میگیرد.
اداره کل حقوقی قوه قضائیه نیز در یکی از نظریات مشورتی خود به بخشی از این ابهامات و پرسشهای پرتکرار پاسخ داده و تلاش کرده است مرجع صالح رسیدگی و نحوه جبران خسارت در چنین پروندههایی را شفافتر تبیین کند؛ موضوعی که میتواند از سردرگمی زیاندیدگان کاسته و روند پیگیری حقوقی پروندههای تصادف را تسهیل کند.
مرجع رسیدگی و نحوه جبران خسارت در سناریوهای مختلف
| وضعیت حادثه | مرجع رسیدگی | نحوه جبران خسارت |
|---|---|---|
| تصادف عادی رانندگی | پلیس، بیمه و مراجع قضایی حسب مورد | از طریق بیمه شخص ثالث |
| برخورد دوچرخه با عابر پیاده | دادسرا و دادگاه کیفری | طبق رأی مرجع قضایی |
| فرار راننده مقصر | مرجع قضایی پس از گزارش ضابطان | بیمه یا صندوق تأمین خسارتهای بدنی |
| نداشتن بیمه شخص ثالث | صندوق تأمین خسارتهای بدنی | پرداخت خسارت از منابع صندوق |
| رانندگی در حالت مستی | مرجع قضایی | پرداخت دیه به زیاندیده و رسیدگی جداگانه به جرم |
| رانندگی بدون گواهینامه | مرجع قضایی | پرداخت خسارت و رسیدگی به جنبه عمومی جرم |
| تصادف منجر به فوت و جرح | دادگاه و مراجع صالح قضایی | رسیدگی جداگانه به فوت و صدمات بدنی |
| متواری بودن مقصر و عدم دسترسی به وی | مرجع قضایی | تعیین تکلیف پرونده بر اساس مستندات موجود |